چه حد در جهان اسلام رايج بوده است . رضايت خاطر مسلمانان از جغتاى ، كه بلاواسطه بخش عظيمى از نواحى مسلمان نشين آسياى ميانه را در تصرف داشت ، به مراتب كمتر بود . وى در ميان خاندان چنگيز ارشد بود و حتى در برادر خويش هم نفوذ بسيار داشت « 1 » . جغتاى در مقام مجرى و مراعات كنندهء قانون [ ياسا ] از شخص قاآن هم ، به خاطر گرايش مفرط وى به مىگسارى ، بازخواست مىكرد . قاآن جرأت نكرد آشكارا در برابر دستور برادر مقاومت كند و فقط مىكوشيد به حيله شانه خالى كند « 2 » ، هم‌چنان‌كه با حيله و تزوير - نه به يارى نفوذ كلام و حيثيت خويش - مسلمانانى را كه به سبب نقض مقررات ياسا مورد خشم جغتاى واقع

--> ( 1 ) - جغتاى پيش از ديگر پسران در تحت تأثير وصاياى پدر بود . و رسوم قومى كه بوسيله ياساى چنگيزى تقديس شده بود . از طرف وى به شدت مجرى و مرعى مىگشت . وى بيش از ديگر فرزندان چنگيز خان به حكمت و خرد خلق و سنن مردم صحرانشين عشق مىورزيد ( به داستان وزير كه بعد خواهد آمد رجوع شود ) . او بالطبع در انديشه منافع خاندان و قبيله خويش بود . وى برادر را قانع ساخت كه چند تن از اسيران جوچى قاسار [ قسر يا قاسر ] را براى تقويت عنصر مغول به نزد او فرستد ( رشيد الدين چاپ برزين ، بخش XIII ، متن ، 93 ؛ ترجمه 58 ) . ترجمه استاد برزين ( « از همه آنان خرلجو را منصوب كردند » ) چندان دقيق نيست و مىبايست بگويد : « از آن ميان [ يعنى از ميان ديگران ] خرلجو [ « قرالجار » در چاپ سوم انگليسى ، شايد « قراجو » باشد ] را منصوب كردند » . ( 2 ) - رشيد الدين ، نسخه خطى موزهء آسيائى ( 66 D ) 566 a ، ورق 186 ؛ نسخه خطى GPB درن 289 ، ورق 164 ؛ ( چاپ بلوشه ، 51 ) ؛ 86 - 85 . d ' Ohsson , « Histoire des Mongols » , t . II , PP .